ҚР МЕКТЕПТЕРІНДЕ РЕПАТРИАНТ БАЛАЛАРДЫҢ БЕЙІМДЕЛУІ

 ҚР МЕКТЕПТЕРІНДЕ РЕПАТРИАНТ БАЛАЛАРДЫҢ БЕЙІМДЕЛУІ

Репатриация мәселесі және онымен байланысты репатрианттарды жаңа әлеуметтік-коммуникативтік кеңістікке бейімдеу және біріктіру мәселелері бүкіл әлемде әрқашан өзекті болып қала берді. Репатриациямен байланысты көші-қон процестерінің ерекшеліктерін зерттеу белгілі бір аймақтағы репатрианттардың белгілі бір топтарының аккультурациясының ерекшеліктерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Бұл проблема өзінің саяси және әлеуметтік-мәдени маңыздылығына байланысты жан-жақты көп қырлы зерттеуді қажет етеді.

     Репатриация мәселесі әрқашан міндеттерді шешумен және оларды тарихи Отанға сәтті бейімдеу үшін тасымалдау, орналастыру, қоныстандыру және әлеуметтік — саяси, экономикалық және мәдени-білім беру жағдайларын ұсыну бойынша қажетті іс-шаралардың бүкіл блогын жүзеге асырумен байланысты. Репатрианттарды бейімдеудің жоғарыда аталған мәселелері табысты реттелуі қоғамның тұрақты және үдемелі дамуына оң әсер ететін әлемдегі көші-қон процестерінің маңызды аспектілерінің бірі болып табылады.

      Этникалық қазақтарды тарихи отанына қайтару Қазақстандағы этнодемографиялық процестердің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Қазақстанда жаңа Азаматтарды интеграциялау процесін реттейтін нормативтік-құқықтық құжаттар жүйесі әзірленді, репатриациялау мен бейімдеудің жалпыұлттық бағдарламалары әзірленді, репатрианттарды (репатриант-этникалық қазақтарды) бейімдеу мен интеграциялаудың арнайы орталықтары құрылды.

         Көптеген репатрианттар, әсіресе алыс шетелдерден келген адамдар тілдік кедергіге тап болады. Зерттеу нәтижелері бойынша оңтүстік аймақтың репатрианттары тілдік тосқауылмен жиі кездеседі. ТМД репатрианттары үшін тілдік кедергі сәтті бейімделуге кедергі келтіретін негізгі фактор емес. Қарттар мен орта жастағы адамдарға тілдік кедергіні жеңу қиынырақ. Жастар жас ерекшеліктеріне байланысты Қазақстанда функционалды болып саналатын тілдерді оңай меңгереді. Бір қарағанда, проблемалар негізінен әлеуметтік-экономикалық сипатта болса да, қазақстандық шындық жағдайында табысты әлеуметтену үшін әлеуметтік-мәдени факторлардың маңыздылығына назар аудармауға болмайды.          Репартианттардың сәтті бейімделуіне себеп болуы мүмкін әлеуметтік-мәдени сипаттағы мәселенің маңыздылығын атап өткен жөн.

      Репатрианттардың қазақстандық қоғамға тез бейімделуін қамтамасыз ету үшін жоғарыда айтылған кейбір тежеуші факторлар қызмет етеді, бірақ дәл осы білім беру жүйесі репатрианттың қазақстандық қоғамға бейімделуі мен ықпалдасуының басты ресурстарының біріне айналады. Репатриация процесінің ерекше сипаттамаларын ескере отырып ұйымдастырылған білім беру жүйесі және оған қол жеткізуді тиімді қамтамасыз ету репатрианттардың бейімделу ресурсы болып табылады, өйткені ол білім беру жүйесінде жаңа құндылықтар мен нормаларды игеруді қамтамасыз етеді және өмір сүрудің жаңа жағдайларында тұлғааралық қарым-қатынас, мансаптық өсу және өзін-өзі жүзеге асыру дағдыларын дамытуға ықпал етеді [1, 56-бет].

     Жақын және алыс шетелден қоныс аударған отандастарымыздың бейімделуінде қиындықтар туғызатын мәселелердің бірі-қазақ әліпбиі. Қазіргі уақытта бүкіл әлемдегі қазақтардың ауызша сөйлеуінде ешқандай айырмашылық жоқ, бірақ әр түрлі елдерде тұратын қазақтардың жазуы әр түрлі. Мәселен, Өзбекстан мен Түрікменстан латын әліпбиіне көшті, Қазақстанда, Моңғолияда, Ресейде тұратын қазақтар кириллицамен жазады, ал Еуропа елдерінен келген қазақтар латын әліпбиімен жазуды үйренеді. Бұл айырмашылық тарихи Отанына оралған әріптестерімізге, әсіресе орта және жоғары білім алуда қиындықтар туғызады. Еліміздің өңірлері мен облыстары бойынша репатрианттарды біркелкі орналастыруға ерекше назар аудару қажет. Көбінесе олар қолайлы климаттық жағдайларға байланысты оңтүстік облыстарда қалады. Мысалы, салық жеңілдіктері, несиелер, жұмысқа орналасуға көмек сияқты репатрианттарды солтүстік аймақтарға орналастыруға көмектесетін тиімді механизм құру қажет.

    Репатрианттарды бір аймақта орналастыруға тырысу керек, бұл олардың тез бейімделуіне көмектеседі. Өз халқының салт-дәстүрлерін сақтаған репатрианттар қазақ этносының шоғырлануына елеулі үлес қоса алады, сондай-ақ ұлттық мәдениетті байыта алады. Қазақ диаспорасының оралуы елдегі демографиялық жағдайға әсер етіп қана қоймай, дәстүрлі мәдениеттің жандануына ықпал етеді [2, 44-бет].

      Отбасы-баланың қасиеттерінің жеке басының негізін қалайтын алғашқы әлеуметтік қауымдастық. Отбасында ол қарым-қатынастың алғашқы тәжірибесін алады, сонымен қатар нәресте қоршаған әлемге, жақын адамдарға деген сенім сезімін тудырады. Отбасылық тәрбие балаға бастапқыда қоғамдағы, ұжымдағы, адамдармен қарым-қатынастағы мінез-құлық нормаларын игеруге көмектесуі керек, яғни қазіргі қоғамдағы тәрбие тек отбасылық іс ретінде ғана емес, сонымен бірге ата-ананың әлеуметтік міндеті ретінде де қарастырылады. Әрине, репатрианттардың балаларын бейімдеудің сәттілігіне  «отбасы-білім беру мекемесі» бірыңғай білім беру кеңістігі құрылған кезде ғана кепілдік беруге болады. Тәжірибе көрсеткендей, отбасы мен білім беру мекемелері арасындағы байланыс неғұрлым тығыз болса, педагогикалық нәтиже соғұрлым тиімді болады [3, 16-бет].

       Репатрианттардың балаларын сәтті бейімдеу үшін білім беру мекемесінің бүкіл педагогикалық ұжымының отбасымен жүйелі жұмысы қажет, оған мыналар кіреді:

— әр отбасымен қарым-қатынас мазмұнын жоспарлау, жеке және топтық жұмыс формаларының үйлесімі;

— ата-аналарды білім беру мекемесіндегі баланың өмірі туралы күнделікті хабардар етуді, сондай-ақ ата-аналардың әрқайсысына оның баласы туралы жағымды ақпарат беруді қамтамасыз ету;

— баланың дамуының «проблемалық аймақтарын» және оларды шешу жолдарын анықтау;

-туындаған жанжал жағдайында жан-жақты талқылау және сындарлы ұсыныстарды алқалы түрде әзірлеу талабын белгілеу;

– педагогикалық процеске қатысушылардың-педагогтардың, ата-аналардың, балалардың өзара іс-қимылының психологиялық мәдениетін арттыру;

— білім беру мекемесінде қабылданған ата — аналармен қарым-қатынас стилін жетілдіру;

— білім беру мекемесінде және отбасында балалардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету [4, 14-бет].

   Білім беру мекемесі мен репатриант отбасының өзара іс-қимылының жетекші бағыттары:

— отбасын, оның проблемалары мен қажеттіліктерін зерттеу (сауалнама, мониторинг, әңгімелесу және т. б.);

— ата-аналарды ақпараттандыру (ата-аналар жиналыстары, ашық есік күндері, ата-аналар конференциялары, пікірталастар және т. б.);

-ата-аналарға психологиялық-педагогикалық білім беру (ата-аналар дәрісханасы, отбасылық қонақ бөлмесі, консультациялық қызмет, ата-аналармен семинарлар мен тренингтер өткізу);

— ата-аналар мен балалардың бірлескен қызметі (отбасылық конкурстар ұйымдастыру, отбасылық дәстүрлер туралы әңгіме, хобби, бірлескен іс-шаралар, мерекелер мен істер өткізу, ата-аналармен шығармашылық кездесулер, отбасылық әулеттердің тұсаукесері, тақырыптық фотоальбомдар жасау және т.б.).

Ата-аналарды бірлескен қызметке тарту бірқатар тәрбиелік міндеттерді шешеді:

— достық қарым-қатынас, ынтымақтастық орнату, шығармашылық қызмет тәжірибесін қалыптастыру;

— ұрпақаралық трансмиссияны қалыптастыру, дәстүрлерді нығайту, әртүрлі қызмет түрлерінде Дағдылар мен дағдыларды беру: интеллектуалды, әлеуметтік пайдалы, көркем-шығармашылық, ойын, еркін қарым-қатынас;

— бірлескен жағымды тәжірибе арқылы балалар, ата-аналар мен мұғалімдер арасында жылы қарым-қатынас орнату.

         Педагогтар ата-аналардың назарын балаларының бейімделуі білім беру мекемесі мен отбасының тығыз қарым-қатынасы жағдайында ғана сәтті болатынына аударуы керек. Баланың мәдениеті оның ересек өмірге, яғни әлеуметтік өмірге белсенді қатысатын адамға айналуының алғышарты ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, репатрианттардың ең өткір проблемалары ретінде жұмыссыздыққа, ертеңгі күнге деген сенімсіздікке, балаларының болашағының жоқтығына, білім алудағы қиындықтарға, қаржылық проблемаларға, этикалық және моральдық бағдарлардың жоқтығына байланысты проблемалар ерекшеленеді. Репатриант оқушыларды тәрбиелеу процесін әлеуметтік-педагогикалық сүйемелдеу, ең алдымен, баланы мектеп қауымдастығына біріктірудің жеке бағдарламасын (жеке білім беру жол картасын) әзірлеуді және іске асыруды, қарым-қатынас құралы ретінде орыс тілін меңгеру үшін оқытудың белсенді құралдарын пайдалануды іске асырған жөн [5, 50-бет].

     Ол үшін бастауыш мектептен бастап сүйемелдеуді қамтамасыз ететін мамандар, бірқатар міндеттерді дәйекті түрде жүзеге асыру қажет. Оқушының айналасындағы адамдарға деген оң көзқарасын, әлеуметтік тегіне, нәсілдік және үлкендерге, тіліне, сеніміне, жынысына, жасына, жеке және мінез-құлық ерекшелігіне, басқа адамдардың өзін-өзі бағалауына, олардың жеке басының қадір-қасиетін құрметтеуге қарамастан, балалар мен ересектерге құрмет пен төзімділікті тәрбиелеу қажет. Барлық оқушыларды басқа адамдармен ынтымақтастық құндылықтарына баулу арқылы  адамдардың бір-біріне деген қажеттілігін түсіну, бірлескен жұмысты жоспарлау, олардың тілектерін бағыну және бақылау, серіктестермен пікірлер мен іс-әрекеттер қызметі бойынша келісу кезінде көмек көрсетуді дағдыға айналдыпа алуымыз тиіс.

Пайдаланылған әдебиеттер:

  1. «Халықтың көші-қон туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 22 шілдедегі No 477-IV Заңы http://www.adilet.zan.kz.
  2. Абильдина Г. С. Социокультурная и языковая адаптация детей репатриантов в условиях современного Казахстана // Матер. Междунар. науч.-практ. конф. – Астана, 2017. – 220 с.
  3.  Садовская Е.Ю. Миграция в Казахстане на рубеже ХХI века: новые тенденции и перспективы. Алматы, 2016 г стр. 110-112.
  4. Мендикулова Г.М. Исторические судьбы казахской диаспоры. Происхождение и развитие. Алматы, Гылым, 2015
  5. http://www.zakon.kz/our/news/news.asp?id=30068540 [13.09.2006]

         Оралманам помогут влиться в казахстанскую жизнь.

ҚР МЕКТЕПТЕРІНДЕ РЕПАТРИАНТ БАЛАЛАРДЫҢ БЕЙІМДЕЛУІ

Советқанова Дина Рамазанқызы (Алматы, Қазақстан)

әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық Университеті

7М01802-Әлеуметтік педагогика және

өзін-өзі тану мамандығының

2-курс магистранты

Загрузчик Загрузка…
Логотип EAD Слишком долго?

Перезагрузка Перезагрузить документ
| Открыть Открыть в новой вкладке

Жүктеп алу [3.24 MB]

Егер сайттағы мәтіннен қате тапсаңыз, мәтіннің бір бөлігін таңдап, Ctrl+Enter пернесін басыңыз

Daraboz Education

https://daraboz.kz

Daraboz Education - "Дарабоз" ғылыми-әдістемелік журналы Тел: +7 (771) 691-92-93 Email: edu@daraboz.kz (байқау); journal@daraboz.kz (журнал)

Ұқсас публикация

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: